Yakin kisan kiyashi da Isra’ila ke yi a Gaza ya gaza dawo da tsaro a gida yayin da yake ta’azzara rarrabuwar kawunan siyasa da lalata matsayinta a fagen kasa da kasa.

Ranar 7 ga Oktoba ta fito da raunin Isra’ila: Yaƙin Gaza ya ƙara ta’azzara raunin

Harin ba zata da kungiyar gwagwarmayar Falasdinawa ta Hamas ta kai a ranar 7 ga watan Oktoba ya tona asirin gazawa mai tsanani a tsarin tsaron Isra'ila, tare da ruguza dogon tunanin cewa fifikon karfin soja, bayanan sirri, da karfin hana kai hare-hare za su iya tabbatar da tsaron 'yan kasarta.

A matsayin martani, Isra'ila ta kaddamar da yakin kisan kare dangi a Gaza, inda ta bayyana hakan a matsayin matakin da ya dace don dawo da tsaro da kuma hana sake aukuwar irin wannan hari.

Shekaru uku na kisan kare dangi sun kara fadada rikicin, tare da zurfafa rarrabuwar kawuna ta siyasa a cikin Isra'ila da kuma lalata martabarta a idon duniya.

Hakan ya haifar da tambayoyi masu zurfi game da shugabancin siyasar Isra'ila, yadda ta shafe shekaru da dama tana zaluntar Falasdinawa, da kuma makomar kasar da aka gina bisa ci gaba da mamaye kasar Falasdinawa.

A daidai wannan lokaci, jama'ar Isra'ila sun kara karkata zuwa ga akidar siyasa ta bangaren tsaurin ra’ayi, a cewar Alon Liel, tsohon darakta janar na ma'aikatar harkokin wajen Isra'ila kuma kwararre kan harkokin siyasar kasar.

“Harin na ranar 7 ga Oktoba ya yi matukar tayar da hankali, kuma martanin gwamnati game da shi babbar gazawa ce. Girman barnar da kuma kunyar da gwamnati ta ji sun zama ra'ayin ƙasa da kuma sha'awar ɗaukar fansa,” in ji Liel ga TRT World.

“Kafafen watsa labarai, a cikin shekarun da suka gabata, sun mayar da hankali sosai, wataƙila kashi 95 cikin 100 na lokacinsu, kan wahalar da muke sha, asarar rayuka, garkuwa da mutane, halaka a cikin Isra'ila da sauransu.

Sakamakon haka, jama'a sun yi fushi sosai da kuma nuna wariya ga ƙasa, suna ƙarfafa jam'iyyun siyasa masu ra’ayin rikau.”

A cewar Liel, sakamakon ba wai kawai wani sauyi ne na akida zuwa ga ƙarin matsayin ƙiyayya ga Falasɗinawa da Larabawa ba, har ma da rushewar ƙa'idojin dimokuraɗiyya.

“Muna da kashi 20 cikin 100 na 'yan ƙasa Larabawa, kuma ƙiyayya a gare su ta ƙaru, ta bar su su kaɗai,” in ji shi.

“Lokacin da kuka ƙara matsin lamba ga Falasɗinawa a Gaza, Gabar Yamma da kuma, ta wasu hanyoyi, a cikin Isra'ilan kanta, ku ma kuna zama marasa dimokuraɗiyya.”

Rikicin amincewar shugabanci

Tashin hankalin siyasa daga ranar 7 ga Oktoba ya ci gaba fiye da gazawar farko da gwamnatin Benjamin Netanyahu ta yi wajen hana kai harin.

Harin ya fito da manyan gazawa a fadin cibiyoyin siyasa da tsaro na Isra'ila, yayin da rashin kwamitin bincike na kasa ya tsawaita takaddamar da ake yi kan wa ke da alhakin lamarin.

Netanyahu ya yi tirjiya da kiraye-kirayen a yi irin wannan bincike, yayin da iyalan wadanda abin ya shafa da kuma 'yan adawa suka ci gaba da neman a yi musu adalci.

Ga masanin kimiyya kuma marubuci na Falasdinu Farfesa Mazin Qumsiyeh, wanda aka zaba don kyautar zaman lafiya ta Nobel ta 2025, yakin ya bayyana matsaloli masu zurfi a cikin tsarin siyasar Isra'ila.

"Lokacin da ya biyo bayan 7 ga Oktoba ya nuna yadda yanayin da ake ciki a yanzu yake da rauni da rashin dorewa tun daga 1948, da kuma rashin daidaito da iyakokin tsarin dogaro da karfin soja don ci gaba da mamaya da mulkin mallaka da wariyar launin fata," in ji Qumsiyeh ga TRT World.

"Ya bayyana a fili cewa ba za a iya cim ma kwanciyar hankali mai ɗorewa ba tare da magance tushen abubuwan da suka haifar ba, gami da yanke shawara kan kai, 'yancin ɗan adam, da adalci daidai ga dukkan mutanen yankin."

"Maimakon inganta tsaro, shekaru uku na kisan kare dangi sun kawo ƙarshen wannan gwamnatin ta wariyar launin fata zuwa kusa," in ji Qumsiyeh.

Rashin gamsuwar jama'a game da yadda gwamnati ke tafiyar da yaƙin ya ci gaba da ƙaruwa.

A cewar wani bincike da INSS ta gudanar don cika shekaru uku, kashi 34 cikin ɗari na Isra'ilawa ne kawai suka gamsu da yadda gwamnati ke tafiyar da yaƙin Gaza.

A halin yanzu, kashi 75 cikin ɗari sun goyi bayan kafa kwamitin bincike na kasa kan gazawar da aka samu a tattare da 7 ga Oktoba.

"Ina ganin Isra'ila ta fi aminci a fannin soja saboda mun yi wa Iran mummunar illa a lokacin hare-haren Amurka da Isra'ila da kuma sojojin Syria [a lokacin da kuma bayan faɗuwar gwamnatin Assad. Amma matsalar da muke fuskanta ita ce ta siyasa da zamantakewa," in ji Liel.

"Al'ummar Isra'ila ta rabu fiye da yadda take a da; musamman kan dimokuradiyya, cin hanci da rashawa da kuma yadda ake tafiyar da ƙasar."

"'Yan adawa suna cikin damuwa sosai game da rushewar cibiyoyin dimokuradiyya, kafofin watsa labarai da kuma tsarin mulki na ƙasar, da kuma hare-haren da ake kai wa cibiyoyin gwamnati," in ji Liel.

An fallasa akidar tsaro marar kyawu

Shekaru uku na yaƙi sun fito da iyakokin wata ƙa'ida ta tsaro da ta dogara sosai da ƙarfin soja kuma ta haifar da barna mara misaltuwa ga Falasdinawa a Gaza.

Matsalar korar Falasdinawa da rusa gidaje da kayayyakin more rayuwa na fararen hula ya sa Falasdinawa suka ɗauki nauyin mummunan sakamakon harin sojojin Isra'ila.

Ga yawancin Isra'ilawa, yaƙin ya gaza dawo da yanayin tsaro.

Binciken INSS ya gano cewa kashi 59 cikin 100 na Isra'ilawa sun yi imanin cewa hari makamancin na 7 ga Oktoba zai iya sake faruwa a cikin shekaru masu zuwa daga kan iyakar Gaza.

Kashi 38 cikin 100 ne kawai suka yi la'akari da yanayin tsaron Isra'ila fiye da kafin harin, yayin da kashi 32 cikin 100 suka ce ya fi muni.

Alƙaluman sun nuna saɓani a cikin bayanan tsaron Isra'ila: ƙarfin soja mai yawa bai dawo da yanayin tsaro a tsakanin yawancin jama'a ba, yayin da Falasdinawa ke ɗaukar mummunan sakamako.

"Harin bama-bamai ta ci barkatai da aka kai a Gaza da ƙarerayin da aka yi a tattare da hare-haren sun nuna ainihin yanayin gwamnatin Isra'ila: kisan kare dangi da tsarkake ƙabilanci a matsayin manyan abubuwan da ke cikin tsarin mulkinta na wucin gadi da rauni," in ji Qumsiyeh.

"Tsaro mai ɗorewa zai iya samuwa ne kawai ta hanyar adalci, da bai wa 'yan gudun hijira damar komawa gidajensu, da kuma bin dokokin kasa da kasa," in ji shi.

Haka kuma, Liel yana nuna shakku kan ko martanin sojin Isra'ila zai iya samar da tsaro mai dorewa, inda yake nuni da illolin siyasa da na dabi'a da ka iya tasowa a nan gaba.

"Yawancin al'ummar Isra'ila sun rungumi ra'ayin cewa muna yaki ne da masu tsattsauran ra'ayin Islama masu matukar ta'addanci," in ji Liel.

"A gani na, abin da muka yi a Gaza ya wuce gona da iri, kuma ya samo asali ne daga fargaba da kuma sha'awar daukar fansa a zukatan Yahudawan Isra'ila.

“Mun kashe Falasdinawa 74,000, mun lalata Gaza, sannan muka aikata ayyukan tashin hankali da dama kan fararen hula a yankin Gabar Yamma da ake mamaye," kamar yadda ya shaida wa TRT World.

"Ina kallon wannan a matsayin matsalar dabi'a. Mun wuce gona da iri tare da karya dokokin kasa da kasa, kuma ina ganin wannan a matsayin matsala mai dorewa ga Isra'ila, watakila ma ga al'ummar Yahudawa, wadanda za su dauki nauyin wadannan laifuka a kansu."

An ɓata suna ta yadda ba zai gyaru ba

Kafin 7 ga Oktoba, Isra'ila ta ci gaba da zurfafa dangantakar diflomasiyya, tattalin arziki da tsaro, musamman da gwamnatocin Yamma.

An riga an yi muhawara game da matsayinta a ƙasashen duniya saboda mamayar yankin Falasɗinu, faɗaɗa matsugunan ‘yan kama wuri zauna da kuma yadda take mu'amala da Falasɗinu.

Amma kisan kare dangi a Gaza ya jawo hankalin ƙasashen duniya sosai.

An nuna wannan sauyi a cikin kuri’ar jin ra'ayin jama’a da aka gudanar.

Wani bincike da Cibiyar Bincike ta Pew ta gudanar a watan Yunin 2026 a ƙasashe 36 ya gano cewa kashi 67 cikin ɗari na waɗanda aka yi wa tambayoyi sun nuna rashin jin daɗin su da Isra'ila, idan aka kwatanta da kashi 25 cikin ɗari waɗanda suka yi mata kallon da ya dace.

A Amurka, ra'ayoyin da ba su dace ba sun kai kashi 60 cikin ɗari, yayin da a Birtaniya suka tsaya da kashi 69 cikin ɗari.

Matsayin Isra'ila na ƙasashen duniya ya taɓarɓare sosai a cikin 'yan shekarun nan, a cewar Liel.

“Shekaru da suka wuce, mun kusa ƙulla hulɗar diflomasiyya da Saudiyya. Babban burinmu shi ne daidaita dangantaka da Saudiyya ba tare da fuskantar wani hukunc kan batun Falasɗinu ba.”

“Sannan sai harin ya zo, kuma abin da na tsinkaya a matsayin martaninmu mai yawa, barnar da aka yi a Gaza da kuma yawan waɗanda suka mutu. Yanzu ana ganin Isra'ila a matsayin ƙasa mai farin ciki, mai mulkin mallaka da kuma mai tayar da hankali,” in ji Liel.

Rashin fahimtar jama'a ya kara tabarbarewa tare da al’amuran shari'a na ƙasa da ƙasa.

A watan Yulin 2024, Kotun Duniya ta gano cewa ci gaba da kasancewar Isra'ila a yankin Falasɗinawa da aka mamaye ya saba wa doka kuma ta ce dole ne ta kawo ƙarshen hakan cikin sauri.

Kotun Hukunta Manyan Laifuka ta Duniya ta bayar da sammacin kama Netanyahu da tsohon ministan tsaro Yoav Gallant a watan Nuwamban 2024 bisa zargin aikata laifukan yaƙi da laifukan cin zarafin bil'adama.

Sakin Netanyahu yana nan daram, wanda hakan zai iya sa a kama shi idan ya yi tafiya zuwa ƙasar da ke aiwatar da ita.

"Sauyin ra'ayin jama'a na duniya, dangantakar diflomasiyya, da kuma binciken shari'a na ƙasashen duniya ya sanya matsin lamba mai yawa kan matsayin Isra'ila a duniya," in ji Qumsiyeh.

"Wannan keɓancewa da ke ƙaruwa ba ta shafar siyasar Isra'ila ko cibiyoyinta. Yawancin Isra'ilawa suna rayuwa ne a cikin wannan kumfa ta Yahudawa da suka ƙirƙira da kansu."

"Wannan wani yanayi ne na rashin ƙarfi da iko: 'Mu mutane ne da aka zaɓa, waɗanda suka fi girma, amma kuma ana tsananta mana kuma ana ƙin mu, duk da haka ba mu damu ba'," in ji shi.

Shekaru uku bayan haka, sakamakon ranar 7 ga Oktoba ya ci gaba da sake fasalin Isra'ila a gida da kuma ƙasashen waje.

#