Abubuwa biyar da ya kamata ku sani game da zaben Isra’ila da me yake nufi ga Falasdinawa

Al’ummar Isra’ila sun fito don kada kuri’a a ranar 27 ga watan Oktoba, a zaben gama-gari na farko a kasar tun bayan ranar 7 ga watan Oktoban 2023.

Wannan zabe na zuwa ne a daidai lokacin da Isra’ila ta shafe kusan shekaru uku tana gudanar da yakin kisan kare dangi a Gaza, tare da fuskantar kakkausar suka daga kasashen duniya da kuma karuwar fushin ‘yan cikin gida kan gazawar da aka samu a fannin tsaro a karkashin jagorancin Firaminista Benjamin Netanyahu.

Ga abubuwa guda biyar da ya kamata a sani game da wannan zabe, da kuma abin da sakamakon zai iya nufi ga Falasdinawa.

Me sakamakon kuri’ar jin ra’ayin jama ya nuna?

Jam'iyyar Likud ta Netanyahu da kawayenta suna fafutukar ci gaba da mulki, amma kuri'un jin ra'ayin jama'a sun nuna cewa za su iya fuskantar ƙalubale wajen samun rinjayen 'yan majalisa.

Wani bincike da gidan talabijin na Isra'ila KAN ya wallafa ya yi hasashen samun kujeru 52 ga ƙungiyar adawa da kuma kujeru 50 ga ƙawayen Netanyahu a cikin Knesset mai kujeru 120. Babu ɗaya daga cikin ƙungiyoyin da za su kai kujeru 61 da ake buƙata don kafa gwamnati mai zaman kanta.

Matsayin Firaminista ya samu koma baya tun bayan hare-haren 7 ga Oktoba, wanda ya fito da manyan gazawar tsaro a ƙarƙashin gwamnatinsa.

Yanzu Netanyahu yana fafutukar neman tsira a siyasance yayin da yake fuskantar sammacin kama shi da Kotun Hukunta Manyan Laifuka ta Duniya kan laifukan yaƙi da laifukan cin zarafin bil'adama a Gaza.

Amma rashin nasarar da ya samu ga Likud ba zai kawo ƙarshen shugabancin Netanyahu kai tsaye ba. Idan abokan hamayyarsa ba za su iya samun rinjayen gwamnati ba, zai iya ci gaba da mulki.

Su waye manyan abokan hamayyar Netanyahu?

Manyan masu kalubalantar netanyahu sun hada da Gadi Eisenkot, tsohon shugaban soji wanda ke jagorantar jam'iyyar Yashar mai matsakaicin ra'ayi, da kuma tsohon Firaminista Naftali Bennett, wanda ke jagorantar kawancen ‘Together’ tare da tsohon Firaminista Yair Lapid.

Tsohon ministan tsaro Avigdor Lieberman da Yair Golan, shugaban jam'iyyar Democrat, su ma manyan 'yan adawa ne.

Eisenkot ya nemi ya sanya kansa a matsayin wanda zai maye gurbin Netanyahu da tsaro, duk da irin rawar da ya taka a majalisar yakin da gwamnatin kasar ta taka a lokacin kisan kiyashin da aka yi wa Isra'ila a Gaza.

Benett, tsohon shugaban 'yan gudun hijira kuma mai ra'ayin kishin kasa, ya taba yin aiki a matsayin mataimakin Netanyahu kuma ya yi adawa da kasancewar Falasdinawa a matsayin kasa yayin da yake goyon bayan haramtacciyar kasar Isra'ila a Gabar Yamma da aka mamaye.

Kowannensu ba ya bayar da kariya daga manufofin da ke karfafa zaluncin Isra'ila ga Falasdinawa.

Yaya zabukan Isra’ila ke aiki?

Isra'ila tana amfani da tsare-tsaren wakilci mafi yawa. Masu jefa Ƙuri'a suna zabar jam'iyyar siyasa maimakon Firaminista kai tsaye, kuma ana raba kujeru gwargwadon rabon kowace jam'iyya na kuri'un da aka jefa.

Dole ne jam'iyya ta sami aƙalla kashi 3.25 cikin ɗari na kuri'un da aka jefa kafin ta iya shiga majalisar dokokin.

Shugaban da zai samu mafi yawan kuri’u ne zai samu damar zama Firaminista.

Wannan yana ba tasirin jam'iyyu babban tasiri. Jam'iyya mai kujeru kaɗan za ta iya tayar wanda ke mulki da kuma samun iko kan yadda za a gudanar da gwamnati.

Me ya sa kawance ke da muhimmanci?

Babu wata jam'iyya da ta taɓa samun rinjaye a majalisar dokokin Isra'ila.

Saboda haka, gwamnatoci sun dogara ne da kawance tsakanin jam'iyyu masu fifiko daban-daban na siyasa, addini da tattalin arziki.

Ƙungiyar Netanyahu ta dogara ne da jam'iyyun 'yan ra'ayin mazan jiya waɗanda Itamar Ben Gvir da Bezalel Smotrich ke jagoranta, tare da jam'iyyun 'yan ra'ayin mazan jiya na Orthodox Shas da United Torah Judaism.

Ben-Gvir da Smotrich su biyun sun ba da shawarar korar Falasdinawa daga Gaza da sake tsugunar da Isra'ilawa a yankin.

Smotrich shi ma ya jagoranci faɗaɗa matsugunan haramtacciyar Isra'ila a Gabar Yamma da aka mamaye kuma ya nuna adawa da wanzuwar Falasdinawa a fili.

Kodayake babu ɗayan su a halin yanzu da ke jagorantar takarar Firaminista, duka biyun za su iya riƙe babban tasiri a cikin gwamnatin da za a kafa nan gaba, gami da wacce wani ɗan siyasa na 'yan ra'ayin mazan jiya ke jagoranta.

Mansour Abbas, shugaban jam'iyyar Ra'am da Falasdinawa ke jagoranta, shi ma zai iya zama mai muhimmanci. Abbas ya nuna cewa zai yi la'akari da shiga gwamnatin da 'yan adawa ke jagoranta, kamar yadda jam'iyyarsa ta yi a ƙarƙashin Bennett a 2021.

Duk da haka, yawancin shugabannin 'yan adawa sun yi watsi da haɗin gwiwa da jam'iyyun Larabawa ke jagoranta.

Me sakamakon zai iya nufi ga Falasdinawa?

Ga Falasdinawa, zaɓen ba shi da wata alama ta samun sassauci daga mamayar Isra'ila, faɗaɗa matsugunan da ba bisa ƙa'ida ba da kuma hana 'yancinsu na cin gashin kai.

Gwamnatin Netanyahu ta kula da lalata Gaza da kisan gillar da aka yi wa Falasdinawa, yayin da ministocin 'yan ra'ayin mazan jiya suka yi kira a kore su a fili.

Duk da haka manyan abokan hamayyarsa sun kuma yi adawa da kasancewar Falasdinu a matsayin ƙasa, suna goyon bayan matsugunan da ba sa bisa ƙa'ida, kuma suna goyon bayan manufofin da ke barazana ga Falasdinawa da ƙarin korar su da kawar da ƙabila.

Falasdinawa a Gaza da waɗanda ke zaune a ƙarƙashin mamayar Isra'ila a Gabar Yamma, gami da Gabashin Kudus da aka mamaye, ba za su iya kaɗa ƙuri'a a zaɓen da zai taimaka wajen tantance makomarsu ba.