Me samar da lantarki ke nufi ga Afirka?

Tattalin arzikin duniya ya fara sake fasali dangane da wutar lantarki. Ga Afirka, wannan ya kamata ya tilasta mana tambaya mai zurfi, ba kawai yadda muke samar da wutar lantarki a nahiyar ba, har ma da irin wutar lantarki ta tattalin arziki da ke ba mu damar gina abubuwan more rayuwa.

A bayyane yake cewa muhawarar makamashi ta Afirka ta samo asali ne daga ƙarancin wutar lantarki. Kimanin 'yan Afirka miliyan 600 har yanzu suna rayuwa ba tare da wutar lantarki ba, a cewar Hukumar Makamashi ta Duniya, inda suke yin shirye-shirye kamar na Manufa 300 na Bankin Duniya da Bankin Raya Kasashen Afirka.

Saboda haka, samar da kayayyaki, isar da lantarki, kashe kuɗi da samun dama na ci gaba da zama cikin gaggawa. Amma ƙarancin yana ƙara zama ɓangare ɗaya kawai na tambayar makamashin Afirka.

Wani abu mafi girma yana faruwa a cikin tattalin arzikin siyasa na makamashi: fitowar tsarin wutar lantarki mai ruɗani wanda tsarin kasashen da suka dogara da shigo da mai da wadanda suka dogara kan lantarki ke wakilta.

Karfin tsarin da ke shigar da mai bai taɓa zuwa kawai daga mallakar mai ba. Yana samuwa ne daga sarrafa tsarin tattalin arziki da ke kewaye da shi: tacewa, bututun mai, jigilar kaya, sinadaran man fetur, kuɗi, fasaha da alaƙar siyasa da ke tabbatar da waɗannan.

Sashen lantarki mai taso wa yana samun iko ta hanyar wani tsari daban; tushen wutar lantarki, batura, sarrafa ma'adinai masu mahimmanci, injina, fasahar sabuntawa, cigaban masana'antu da kuma ƙarin kayayyakin more rayuwa.

Matsayin China a fannin amfani da hasken rana, batura da motocin da ke aiki da lantarki yana nuna wani muhimmin bambanci: fa'idar dabarun ba wai kawai ta fito ne daga amfani da fasahar samar da wutar lantarki ba, har ma daga haɓaka ƙarfin masana'antu wajen ƙera su.

Wannan yana da muhimmanci saboda samar da wutar lantarki yana nufin wani abu daban da wurin da Afirka ke gani. A cikin tattalin arziki mai wadata, yana iya nufin maye gurbin mota mai aiki da mai da mai aiki da lantarki ko tukunyar tafasa ruwa da famfo mai fito da ruwan zafi.

A Afirka, har yanzu yana iya nufin wutar lantarki ta isa asibiti, ban ruwa a gona ko barin ƙaramin kasuwanci ya yi aiki ba tare da man dizal ba. Amma tunaninmu ba zai ƙare a iya hakan ba.

Dole ne Afirka ta fara tunanin samar da wutar lantarki ba kawai a matsayin damar samun wutar lantarki ba, har ma a matsayin shiga ciki da kuma mallakar tsarin tattalin arziki da ke kewaye da wutar lantarkin. Samun sinadarin lithium, cobalt, jan ƙarfe, hasken rana ko iska ba sa bayar da karfin tattalin arziki.

Tambayar da ta fi zurfi ita ce waɗanne kayayyaki masu amfani ne za mu iya samarwa a kewayensu.

Saboda haka, sauyin yana canzawa fiye da abin da tattalin arzikin duniya ke iko da shi. Yana iya canzawa inda ƙarfin tattalin arziki da kansa yake.

Kasashen da suka dogara kan lantarki

A wajen Afirka, wannan shi ne inda haɓakar wutar lantarki ya zama batu fiye da na lura da yanayin ƙasa; ta zama tambayar tattalin arziki.

Idan wutar lantarki a cikin tattalin arzikin duniya mai amfani da wutar lantarki ta ƙara ƙaruwa ga ƙasashe masu ikon tsara samar da kayayyaki, fasaha da masana'antu dangane da wutar lantarki, to dole ne mu yi tambaya game da abin da ake sa ran wutar lantarki za ta yi ga tsarin tattalin arzikin Afirka.

Kuma a nan akwai wata dama mara daɗi da ke tattare da wannan.

Afirka za ta iya samun nasarar samar da wutar lantarki ba tare da ta ƙara ƙarfin tattalin arziki ba.

Za mu iya haɗa miliyoyin gidaje, shigar da gigawatts na samar da makamashi mai sabuntawa, fitar da ma'adanai na canjin yanayi da kuma zama manyan masu samar da sabbin hanyoyin samar da makamashi mai tsafta yayin da muke ci gaba da kasancewa a gefen masana'antu waɗanda ke ɗaukar mafi girman daraja.

Bayan haka, gangar mai kanta ba ta taɓa zama tattalin arzikin man fetur ba. Man fetur ya zama mai kawo sauyi a tattalin arziki ta hanyar abin da ya samo asali a tattare da shi: sinadarai masu amfani da man fetur, jiragen sama, motoci, robobi, dabaru, masana'antu da kuɗi.

Wutar lantarki tana buƙatar irin wannan tunanin tattalin arzikin.

A nan ne wutar lantarki ta fara canza tattalin arzikin wuraren masana'antu.

Yayin da wutar lantarki mai tsafta ke ƙara zama gasa a sassan Afirka, samar da makamashi mai amfani zai iya fara tsaruwa a kan wannan fa'idar: sarrafa ma'adinai, fari da bakin ƙarfe, takin zamani, sarrafa kayan noma, kayayyakin more rayuwa na bayanai, kayan batir da masana'antu da ba mu yi tunanin su ba tukuna.

Fa'idar makamashi mai sabuntuwa ta Afirka, ba wai kawai fa'idar makamashi ba ce. Za ta iya zama fa'idar yanki.

Fahimtar wutar lantarki

Kuma wannan yana canza yadda muke fahimtar hanyar samar da lantarki; ba wai kawai a matsayin ababen more rayuwa don motsa lantarkin ba, har ma a matsayin ababen more rayuwa waɗanda ke iya haɗa damarmaki da za a iya kwatanta su da juna da sake tsara yanayin samar da kayayyaki na Afirka.

Ma'anar ita ce Afirka tana buƙatar sake tunani game da abin da ke haifar da fa'ida a zamanin samar da wutar lantarki. A tsawon lokaci, ana ba da labarin muhimmancin tattalin arzikinmu ta hanyar mallakar albarkatu.

Abin da muke da shi, abin da za a iya dauka daga gare mu da abin da duniya ke buƙata daga wajen mu. Ya kamata samar da wutar lantarki ya ba mu damar canza tattaunawar daga albarkatun da muke da su zuwa ƙimar da za mu iya ƙirƙira a tattare da su.

Wannan yana buƙatar fiye da fa'ida. Yana nufin gina yanayin muhalli mai amfani wanda ke mayar da albarkatu da wutar lantarki zuwa ƙungiyoyin masana'antu na Afirka waɗanda aka ƙera don haifar da ci gaba.

Bai kamata ma'aunin nasara ya zama adadin albarkatun sinadarin lithium, jan ƙarfe ko bakin ƙarfe da Afirka ke samarwa ga sabon tattalin arzikin duniya mai tasowa ba.

Amma babu ɗaya daga cikin waɗannan da ke faruwa ba tare da kayayyakin more rayuwa da za su iya tallafawa girmamar su ba.

Saboda haka Afirka tana buƙatar hanyar samarwa da rarraba lantarki da aka tsara ba kawai don ƙarancin wutar lantarkin na yau ba, har ma saboda tattalin arzikin wutar lantarki na gobe.

Hukumar Makamashi ta Duniya ta bayyana hanyoyin samarwa da rarraba wutar a matsayin wata matsala a cikin sauyin duniya; ga Afirka, ya kamata su zama masu ba da damar tattalin arziki. Isar da lantarki, adana ta, wuraren samar da wutar lantarki na yanki da haɗin kan iyakoki dole ne su yi hasashen inda buƙatun masana'antu na gaba za su fito.

A ƙarshe, bai kamata Afirka ta kusanci hanyar samar da wutar lantarki ta hanyar tambayar yadda muke amfani da albarkatunmu yadda ya kamata ba. Ya kamata mu yi tambaya mafi wahala.

Ta yaya muke amfani da wutar lantarki, kayayyakin more rayuwa da waɗannan albarkatun don ƙirƙirar abubuwan da duniya da Afirka kanta ke darajantawa?

Bambancin yana da zurfi. Ɗaya yana fitar da damar fitar da damarmaki. Ɗaya yana gina tattalin arziki.