A arewa Najeriya, macewar suka samu damar yin hankali don kare su daga ayyukan aiki da suka gabata da suka taimaka musu a cikin ayyukan ayyuka da suka gabata suka kai musu matsalolin kuɗi.
A Arewacin Nijeriya, daga Bauchi zuwa Katsina, wasu hanyoyin karɓar kaya bashi ba bisa ƙa’ida ba suna jefa wasu iyalai a ƙauyuka cikin wahalar biyan basussuka. A Giade, wasu mata sun yunƙura wajen kawo ƙarshen wannan matsala ta hanyar wayar da kan al’umma, taimakon juna da samar da wasu hanyoyin samun abin dogaro da kai.
Ga Aisha, damuwar da take ciki ba ta ƙare ba bayan ta sayar da kayan da ta karɓa bashi. Maimakon haka, ta bi ta har gida, ta hana ta barci, tare da sanya ta cikin fargabar zuwan wani mai bin ta bashi.
Ta karɓi kaya bashi daga mutane daban-daban, waɗanda a wasu lokuta kuɗinsu ya kai naira 50,000 (dala 38), naira 30,000 (dala 23) ko kuma naira 40,000 (dala 30). Amma idan ta buƙaci kuɗi, sai ta sayar da kayan a farashin da bai kai wanda aka ƙiyasta su da shi ba.
Kuɗin da ta samu daga sayar da kayan sau da dama ba sa isa ta biya bashin da ake bin ta. Hakan ya sa basussukan suka ci gaba da taruwa.
Ta ce ta shafe kusan shekaru uku cikin wannan damuwa, har ta zama wani ɓangare na rayuwarta ta yau da kullum.
“Na kasance ina kwana ina tashi ba tare da barci ba, ina tunanin wanda zai zo nemana, da kuma wanda zai zo ya wulaƙanta ni,” in ji ta, tana tuna irin halin da ta shiga.
A wasu lokutan, matsin lambar ta kai ga ta riƙa guje wa komawa gida.
“Wani lokaci ba za ka koma gida ba sai lokacin da ƙafafunka suka kasa ɗaukar ka,” in ji ta.
Daga ƙarshe, ’yan uwanta suka shiga tsakani domin biyan basussukan da ake bin ta. ’Yar uwarta babba ta kuma ba ta jari domin ta sake farawa, abin da ya ɗan rage mata matsin lambar kuɗi.
Abin da ya faru da Aisha ya nuna irin illar da tsarin karɓar kaya bashi da ake kira Alinciba a Ƙaramar Hukumar Giade ta Jihar Bauchi ke iya haifarwa.
Wannan tsari ya ƙunshi karɓar kaya bashi, sannan a sayar da su cikin gaggawa domin samun kuɗi, sau da dama a farashin da ya yi ƙasa sosai da na asali, alhali ana ci gaba da bin wanda ya karɓi kayan bashi bashin cikakken adadin kuɗin da aka amince zai biya.
Idan kuɗin da aka samu daga sayar da kayan bai isa biyan bashin ba, wasu masu karɓar bashin sukan koma wajen wasu masu ba da bashi. Hakan na iya haifar da jerin basussuka da ke ƙara wahalar fita daga cikinsu.
Kuma Giade ba ita kaɗai ce ke fuskantar wannan matsala ba.
Ana samun irin waɗannan hanyoyin karɓar kaya bashi a ƙauyuka da dama a wasu jihohin Arewacin Nijeriya, duk da cewa sunayensu da yadda ake gudanar da su sun bambanta daga wuri zuwa wuri. A Jihar Katsina, alal misali, ana kiran tsarin da suna Sabatta-Juyatta. A wasu al’ummomi kuma ana kiransa Gwarmai.
Ga iyalan da tuni suke fama da wahalar samun abubuwan bukatun yau da kullum, abin da ya fara a matsayin hanyar samun kaya ko biyan buƙatar gaggawa na iya rikidewa zuwa dogon nauyin bashi.
Fatima Muhammad Giade, shugabar wata ƙungiya a yankin da ke yaƙi da wannan al’ada, ta ce a baya ana kiran Alinciba da suna “kama-karya” kafin daga baya sunan ya sauya.
Ta bayyana cewa masu karɓar bashin na iya karɓar kayayyaki kamar shinkafa, gari, man girki, tufafi, zannuwa, faranti da sauran kayan amfanin gida. Daga nan sai su sayar da kayan, sau da dama a farashin da ya yi ƙasa, domin samun kuɗin biyan buƙatun gaggawa.
Fatima ta bayar da misalin kayayyakin da aka karɓa bashi da darajarsu ta kai tsakanin naira 150,000 (dala 112) da naira 180,000 (dala 135), amma aka buƙaci wanda ya karɓe su ya biya naira 200,000 (dala 150).
Idan mai karɓar kayan ya sayar da su kan naira 120,000 (dala 90) zuwa naira 150,000 (dala 112), kuɗin da ya samu ba za su isa biyan bashin ba. Dole ne ya nemi sauran kuɗin, wanda a wasu lokuta kan sa shi sake karɓar wasu kaya bashi daga wani mutum.
Wannan ciniki na biyu na iya haifar da sabon bashi kafin a biya na farko. Idan aka ci gaba da wannan tsarin, mai karɓar bashin na iya tsinci kansa yana fama da basussuka da dama a lokaci guda.
Fatima ta ce a wasu yarjejeniyoyin, ana kuma ƙara kuɗin da ake biya lokaci-lokaci idan aka makara wajen biyan bashi, duk da cewa bashin farko bai ƙare ba.
Illolin wannan matsala sun wuce asarar kuɗi. Masu karɓar bashi na iya fuskantar matsin lamba daga masu bin su bashi, saɓani kan yadda za a biya bashin, da kuma fargabar a kunyata su a bainar jama’a idan sun kasa biyan abin da ake bin su.
Ga matan da ke da alhakin kula da buƙatun iyalansu, wannan matsin lamba na iya shafar ba wai yanayin kuɗinsu kaɗai ba, har ma da kwanciyar hankalinsu da dangantakarsu da sauran ’yan uwa.
Fatima ta ce an fara lura da wannan al’ada a Giade kimanin shekaru biyar da suka wuce, amma damuwa game da ita ta ƙaru a cikin shekaru uku da suka gabata. Ta danganta yaɗuwar tsarin da hauhawar farashin kayayyaki da kuma matsin lambar da iyalai ke fuskanta wajen biyan buƙatun yau da kullum.
Ta kiyasta cewa mata ne suka fi shiga wannan tsarin, duk da cewa ba a tabbatar da wannan ƙiyasin ta hanyar bincike mai zaman kansa ba.
Ga iyalai da dama a ƙauyuka, samun rance mai sauƙin biya ba abu ne mai sauƙi ba. Idan kuɗi suka yi ƙaranci, har yanzu iyalai suna buƙatar abinci, tufafi, kayan amfanin gida da kuɗin magance matsalolin gaggawa.
Irin waɗannan yarjejeniyoyin bashi na iya bayyana a matsayin mafita cikin gaggawa, musamman ga waɗanda ba sa iya samun ayyukan kuɗi daga cibiyoyin kuɗi na yau da kullum. Amma sharuddan yarjejeniyar na iya jefa su cikin matsala idan kuɗin da suka samu daga sayar da kayan bai kai bashin da dole su biya ba.
Nasiru Marmara, masanin ci gaban tattalin arziki a yankin Sahel, ya yi gargaɗin cewa karɓar bashi domin biyan buƙatun amfani da kuɗi kawai na iya haifar da mummunan sakamako, musamman idan akwai ruwa ko wasu ƙarin kuɗaɗen da za a biya, kuma bashin ba ya samar da kuɗin shiga.
Ya ce irin waɗannan basussuka na iya ƙarfafa mutane su kashe kuɗin da ya wuce abin da za su iya biya, lamarin da ke jefa su cikin matsalolin kuɗi na dogon lokaci.
“Ya kamata a wayar da kan mutane game da matsalolin da waɗannan basussuka za su iya haifarwa,” in ji shi, yana mai jaddada muhimmancin ilimantar da jama’a da gudanar da gangamin wayar da kai domin hana karɓar bashi mai illa.
Marmara ya yi imanin cewa illolin na iya wuce masu karɓar bashin su kaɗai, su ƙara zurfafa talauci tare da ƙara matsin lamba kan al’ummomin da tuni suke cikin mawuyacin hali. Ya kuma yi kira ga gwamnati da ta ɗauki matakai tare da samar da hukumomin sa ido da suka dace domin magance ayyukan ba da bashi masu illa.
Bayanin masanin ya nuna muhimmiyar bambanci: karɓar bashi ba lallai ne ya zama abu mai illa a kowane hali ba.
Bashi na iya taimaka wa mutum ya zuba jari a kasuwanci, faɗaɗa ayyukan samar da kuɗin shiga ko kuma magance matsalolin kuɗi na ɗan lokaci, idan sharuddan biyan bashin sun dace kuma ana iya cika su.
Matsalar tana tasowa ne idan mutum ya ci gaba da karɓar bashi domin biyan buƙatun yau da kullum, ya sayar da kayan da ya karɓa a farashin da bai kai adadin bashin da ake bin sa ba, sannan ƙarin kuɗaɗe ko sababbin basussuka su ƙara wahalar biyan tsofaffin basussukan.
A irin wannan yanayi, kayan da aka karɓa bashi na iya samar da sauƙi na ɗan lokaci ba tare da magance ainihin matsalar ƙarancin kuɗin shiga na iyali ba.
Matsalolin da ake fuskanta a Giade suna faruwa ne a lokacin da tattalin arzikin ƙasar ke fuskantar ƙalubale.
Bankin Duniya ya kiyasta cewa sama da kashi 60 cikin 100 na ’yan Nijeriya suna rayuwa ƙasa da ma’aunin talauci na ƙasa a shekarar 2025. Bankin ya kuma bayyana cewa iyalai matalauta na iya kashe kusan kashi 70 cikin 100 na kuɗin shigarsu wajen sayen abinci, abin da ke barin musu ƙaramin kaso domin tunkarar hauhawar farashi ko wasu buƙatun gaggawa.
Matsalar ƙarancin abinci ma na ƙara tsananta halin da ake ciki. Hukumar Abinci da Aikin Noma ta Majalisar Ɗinkin Duniya (FAO) ta yi hasashen cewa mutane miliyan 34.7 a Nijeriya za su iya fuskantar matsanancin ƙarancin abinci a lokacin yunwa tsakanin watan Yuni da Agustan 2026, idan ba a ɗauki matakan gaggawa ba.
Waɗannan ƙididdiga na ƙasa ba su tabbatar da yawan mutanen da ke shiga tsarin Alinciba, Sabatta-Juyatta ko Gwarmai ba. Sai dai suna nuna faɗin matsin tattalin arzikin da ke iya sa iyalai masu ƙaramin ƙarfi faɗawa cikin yarjejeniyoyin bashi marasa amfani a gare su.
Idan yawancin kuɗin shigar iyali na tafiya ne wajen sayen abinci, za a samu ƙaramin abin da zai rage domin biyan kuɗin makaranta, kula da lafiya, kayan aikin noma, jarin kasuwanci ko buƙatun gaggawa.
Karɓar bashi na iya zama kamar hanyar cike wannan gibi, amma idan cinikin ya sa mutum ya ci gaba da bin bashi fiye da kuɗin da ya samu, hakan na iya ƙara tsananta matsalar da aka yi niyyar magancewa.
Ga matan ƙauyuka, illolin na iya tsananta idan ba su da isasshen kuɗin shiga na kansu, tanadi ko damar samun ayyukan kuɗi masu sauƙi. Bashin da ke cinye kuɗin da suke da shi na iya rage ikonsu na kula da ’ya’yansu ko ci gaba da ƙananan sana’o’insu.
Saboda haka, ba za a fahimci wannan matsala a matsayin sakamakon yanke shawarar kuɗi na mutum kawai ba. Tana kuma tayar da tambayoyi kan talaucin iyalai, kare haƙƙin masu karɓar bashi, ilimin harkokin kuɗi, hauhawar farashi da kuma samuwar wasu hanyoyin samun taimako.
A Giade, ra’ayoyin al’umma sun bambanta kan wanda ya fi ɗaukar alhakin wannan matsala.
Fatima ta amince cewa masu ba da bashi da masu karɓarsa duk suna da hannu a cikin yarjejeniyoyin. Sai dai tana ganin cewa masu ba da bashi sun fi ɗaukar alhaki idan suka bayar da kaya a kan sharuddan da mai karɓa zai iya kasa cikawa, sannan suka matsa masa lamba sosai idan ya kasa biya.
Amina Muhammad, wata mazauniyar yankin, ita ma ta yi maraba da ƙungiyar matan. Ta ce wasu masu ba da bashi ne ke ƙarfafa mutane su karɓi kaya bashi, kafin daga baya su riƙa matsa musu lamba sosai wajen neman a biya su.
Damuwarta ta nuna irin rashin daidaiton iko da ka iya kasancewa tsakanin ɓangarorin biyu, inda ɗaya ke tsara sharuddan ciniki, ɗayan kuma yake karɓar bashi saboda matsin tattalin arziki.
Sai dai yanayin yarjejeniyoyin ba ya zama iri ɗaya a kowane lokaci. Wasu masu karɓar bashi na iya amincewa da sharuddan da ba su dace da su ba da saninsu, yayin da masu ba da bashin kuma za su iya cewa suna da haƙƙin karɓar kayansu ko kuɗin da ake bin su.
Saboda haka, mafita mai ɗorewa tana buƙatar fiye da ɗora laifi kan wani ɓangare. Ana buƙatar a fito fili a bayyana sharuddan biyan bashi, a wayar da kan jama’a game da ainihin kuɗin da za su biya, a tabbatar da adalci ga waɗanda suka makara wajen biya, tare da ɗaukar matakan hana cin zarafin masu karɓar bashi.
Haka kuma, akwai buƙatar mayar da hankali kan yanayin tattalin arzikin da ke sa mutane ganin kamar ba su da wata mafita illa karɓar irin waɗannan basussuka.
Bayan matsalolin da masu karɓar bashi ke fuskanta, wannan al’ada na tayar da tambayoyi kan damar samun ayyukan kuɗi da kuma sa ido kan ba da bashi ba bisa ƙa’ida ba.
Shu’aibu Idiris, wani masanin tattalin arziki, ya ce ƙarancin damar samun ayyukan kuɗi da kuma raunin sa ido kan harkokin ba da bashi na iya barin mutane cikin haɗarin shiga yarjejeniyoyin da ba sa ƙarƙashin tsarin kuɗi na hukuma.
Ya ce ya kamata gwamnati ta tabbatar da aiwatar da dokokin ba da bashi da suka dace, tare da tabbatar da cewa cibiyoyin ba da rance sun samu izini da lasisin da Babban Bankin Nijeriya (CBN) ya tanada.
A ganinsa, ingantaccen sa ido yana da muhimmanci wajen kare masu karɓar bashi da kuma tabbatar da ɗaukar alhaki a harkokin ba da rance.
Sai dai ya kamata a yi taka-tsantsan wajen fahimtar matsayin doka a kan wannan batu. Ba kowane ciniki na kaya bashi ko rancen kuɗi tsakanin mutane ba ne yake ƙarƙashin ƙa’idoji iri ɗaya da waɗanda ake amfani da su wajen ba da rance ta cibiyoyin kuɗi.
Hukumomin da abin ya shafa za su buƙaci fayyace dokokin da suka shafi irin yarjejeniyoyin Alinciba da yadda masu karɓar bashi za su nemi hakkinsu idan aka yi musu rashin adalci ko cin zarafi.
Idiris ya kuma ce faɗaɗa damar samun ayyukan kuɗi ya kamata ya zama wani ɓangare na mafita.
Idan mutane ba sa iya samun ayyukan kuɗi da suka dace cikin sauƙi, za su iya komawa ga hanyoyin da ba na hukuma ba domin samun kuɗi ko kaya. Faɗaɗa damar samun ayyukan kuɗi masu araha da suka dace da buƙatunsu na iya samar wa iyalai wasu zaɓuɓɓuka, duk da cewa samun irin waɗannan ayyuka kaɗai ba zai kawar da talauci ko tabbatar da cewa mutane za su karɓi bashi cikin hikima ba.
Ga al’ummomi irin ta Giade, matsalar ba wai kawai ko ana da ayyukan kuɗi ba ne, a’a, ko mutane za su iya samun ayyukan da suka dace da buƙatunsu ba tare da jefa kansu cikin bashin da ba za su iya biya ba.
Idiris ya ba da shawarar cewa al’ummomi su yi la’akari da kafa ƙungiyoyin haɗin gwiwa domin rage dogaro da hanyoyin karɓar kaya bashi masu illa.
Irin waɗannan ƙungiyoyi na iya bai wa mambobinsu damar tara kuɗi tare, taimaka wa juna a lokacin buƙatun gaggawa, da kuma samar da rance bisa yarjejeniyoyin da aka amince da su idan an gudanar da su yadda ya kamata.
Haka kuma, za su iya taimaka wa mambobi su inganta yadda suke kula da kuɗinsu da kuma tsara kashe kuɗin gida ko na kasuwanci.
Ya ce ya kamata gwamnati da shugabannin al’umma su ilmantar da jama’a kan yadda ƙungiyoyin haɗin gwiwa ke aiki da yadda za a kafa su tare da gudanar da su yadda ya kamata.
Ga matan ƙauyuka, ƙungiyar haɗin gwiwa mai ingantaccen tsari na iya samar da hanyar tara ƙananan kuɗaɗe akai-akai da kuma samun taimako idan buƙatun gaggawa suka taso.
Hakan zai iya taimaka wa mambobi su samar da jarin ƙananan sana’o’i ko wasu ayyukan da ke kawo kuɗin shiga, maimakon ci gaba da karɓar kaya bashi a kan sharuddan da ba su dace da su ba.
Sai dai kafa ƙungiyar haɗin gwiwa ba shi ne mafita kai tsaye ga duk matsaloli ba. Ana buƙatar ƙa’idoji bayyanannu, shugabanci mai gaskiya, ingantaccen tsarin kula da kuɗi da matakan hana almundahana.
Mambobi su fahimci haƙƙoƙinsu da nauyin da ke kansu, kuma duk wani rance ya kasance bisa sharuddan biyan kuɗi da za a iya cikawa.
Duk da haka, wannan shawara na iya zama wata hanya ta samar da taimakon kuɗi a cikin al’umma, musamman a wuraren da samun ayyukan kuɗi na hukuma yake da wahala ko kuma ba su dace da iyalai masu ƙaramin ƙarfi ba.
Ga matan Giade, irin wannan tsari zai iya ƙarfafa ƙoƙarin da suke yi na wayar da kan jama’a tare da taimaka wa waɗanda matsalar bashi ta shafa su sake inganta yanayin kuɗinsu.
Dr Isa Abdullahi, wani masanin tattalin arziki, ya yi gargaɗin cewa al’adu irin su Alinciba na iya ƙara zurfafa matsalar talauci a Nijeriya.
Idan masu karɓar bashi suka sayar da kayayyakin da suka karɓa a asara, amma har yanzu ana bin su cikakken bashin, za su iya rasa kuɗin da suke buƙata domin kula da iyalansu ko ci gaba da ƙananan sana’o’insu.
Idan kuma suka sake karɓar bashi domin biyan tsohon bashi, nauyin kuɗin na iya ci gaba da ƙaruwa.
Abdullahi ya kuma ce ya kamata gwamnati ta yi ƙoƙarin rage hauhawar farashi, wadda ke ƙara matsin lamba ga iyalan da tuni suke fama da wahalar biyan buƙatun yau da kullum.
Hauhawar farashi na rage ƙarfin sayen kayayyaki da kuɗin da iyali ke da shi, ta yadda kuɗin abinci, lafiya, ilimi da buƙatun gaggawa ke ƙara zama musu nauyi.
A irin wannan yanayi, mutane na iya ƙara dogaro da bashi domin cike gibin da ke tsakanin kuɗin da suke samu da kuma abin da suke buƙatar kashewa.
Rage hauhawar farashi zai taimaka wajen sauƙaƙa wani ɓangare na wannan matsin lamba.
Sai dai hakan kaɗai ba zai magance haɗurran da ke tattare da yarjejeniyoyin bashi marasa adalci ba.
Har yanzu za a buƙaci kare haƙƙin masu karɓar bashi, faɗaɗa damar samun ayyukan kuɗi da suka dace, samar da ayyukan yi da kuma hanyoyin samun kuɗin shiga masu ɗorewa.
Ra’ayoyin masana sun haɗu a kan wata muhimmiyar matsala: magance wannan zagayen bashi yana buƙatar kare masu karɓar bashi daga yarjejeniyoyin da ke cutar da su, tare da magance matsalolin tattalin arzikin da ke sa irin waɗannan yarjejeniyoyi zama abin jan hankali.
A Giade, Fatima da sauran mata sun zaɓi ɗaukar mataki ta hanyar haɗa kan al’umma.
Ƙungiyarsu na ƙoƙarin hana Alinciba, ilmantar da mata kan illolinsa, tare da shawo kan waɗanda suka faɗa cikin wannan matsala su daina karɓar kaya bashi a kan sharuddan da ba su dace da su ba.
Ƙungiyar na kuma bayar da ɗan tallafi ga matan da suka amince su fita daga wannan al’ada.
Mambobin ƙungiyar na bayar da gudummawar kuɗi duk bayan makonni biyu. Fatima ta ce kowace mamba tana bayar da naira 2,000 (dala 1.50).
Ƙungiyar na amfani da kuɗin da ta tara wajen taimaka wa wasu mata da kayan abinci, sabulun wanki da sauran ƙananan tallafe-tallafe.
Tallafin ba shi da yawa, amma manufarsa ita ce samar wa mata ɗan sauƙi cikin gaggawa tare da ƙarfafa musu gwiwar guje wa komawa irin waɗannan hanyoyin karɓar bashi.
Ga mutumin da ya saba dogaro da bashi domin biyan buƙatun yau da kullum, gaya masa ya daina karɓar bashi kawai ba lallai ya wadatar ba.
Idan babu kuɗin sayen abinci, kayan amfanin gida ko jarin kasuwanci, matsalolin da suka sa aka fara karɓar bashin tun farko za su iya ci gaba da kasancewa.
Saboda haka, ƙungiyar na fatan faɗaɗa ayyukanta.
Fatima ta ce ƙungiyar na son samun ofishi, samar da kayan sawa iri ɗaya ga masu gudanar da wayar da kai, da kuma kafa cibiyar da mata za su riƙa samun ilimi game da haɗurran wannan al’ada tare da koyon sana’o’in hannu.
Manufar ita ce samar wa mata ƙarin damar samun kuɗin shiga da kuma rage dogaronsu ga hanyoyin karɓar bashi masu illa.
Fatima ta yi imanin cewa gangamin wayar da kan da ƙungiyar ke gudanarwa ya riga ya taimaka wajen rage yawan matan da ke shiga Alinciba, duk da cewa ƙungiyar ba ta gabatar da alkaluman da aka tabbatar ta hanyar bincike mai zaman kansa ba domin auna sauyin da aka samu.
Amina ta bayyana ƙungiyar a matsayin wata hanyar samun sauƙi ga matan da wataƙila ba za su samu taimako cikin sauƙi ba.
Ga mata irin su Aisha, taimakon ’yan uwa ne ya ba su damar biyan basussukansu.
Ƙungiyar na ƙoƙarin gina tsarin tallafa wa juna a faɗin al’umma, domin kada a bar mata su kaɗai wajen fuskantar illolin wannan matsala.
Ƙoƙarin da al’umma ke yi na iya taimaka wa mutane su fahimci haɗurran karɓar bashi ba bisa ƙa’ida ba. Sai dai dorewar tasirin wannan aiki zai dogara ne kan ko iyalai za su iya samun wasu hanyoyin da suka dace da su.
Shawarwarin masana sun nuna muhimman matakan da ya kamata a ɗauka: ilmantar da jama’a game da karɓar bashi, inganta sa ido kan ayyukan ba da rance, faɗaɗa damar samun ayyukan kuɗi, tallafa wa ƙungiyoyin haɗin gwiwa da kuma ɗaukar matakan rage hauhawar farashi.
Mutane na buƙatar samun sahihin bayani kan ainihin kuɗin da za su biya idan suka karɓi bashi, illolin makara wajen biya da kuma haɗarin karɓar sabon bashi domin biyan tsohon bashi.
Hukumomin da abin ya shafa kuma suna buƙatar fayyace dokokin da suka shafi ba da bashi, na hukuma da wanda ba na hukuma ba, kare masu karɓar bashi daga cin zarafi da kuma samar da hanyoyin da za su iya bi wajen shigar da ƙorafi.
Sauran matakan sun haɗa da faɗaɗa damar samun ayyukan tanadi da kuɗi da suka dace, tallafa wa ƙananan sana’o’i, samar da horon sana’o’in hannu da taimaka wa mata su samar da hanyoyin samun kuɗin shiga masu ɗorewa.
Dr Isa Abdullahi ya kuma bukaci ƙungiyar matan ta nemi tallafi daga cibiyoyin samar da kuɗaɗen bunƙasa tattalin arziki, ciki har da Bankin Masana’antu (BOI) da Bankin Aikin Gona (BOA), da kuma ƙungiyoyin ƙasa da ƙasa da gidauniyoyin agaji.
Ya yi imanin cewa irin waɗannan haɗin gwiwa za su iya taimaka wa matan samun tallafin kuɗi, shirye-shiryen samar da hanyoyin dogaro da kai, koyon sana’o’i da kuma tallafin ƙananan sana’o’i. Hakan zai samar musu da wasu hanyoyi maimakon dogaro da karɓar bashi mai illa.
Cibiyar koyar da sana’o’in da ƙungiyar ke shirin kafawa na iya taimakawa wajen cimma wannan buri idan ta samu isassun albarkatu kuma aka samar da horon da ya dace da ainihin damar samun aikin yi.
Sai dai koyon sana’a kaɗai ba zai kawar da talauci ko tabbatar da cewa mata za su samu aikin da zai biya su ba. Samun kasuwannin sayar da kayayyaki, jarin farawa da ci gaba da tallafi na iya zama wajibi.
Ƙungiyoyin haɗin gwiwa na al’umma kuma za su iya zama wata mafita idan aka gudanar da su cikin gaskiya da riƙon amana.
A lokaci guda, matakan rage hauhawar farashi da inganta damar samun kuɗin shiga ga iyalai za su iya rage wasu matsalolin da ke tura su ga karɓar bashi akai-akai.
Sa ido kan ayyukan ƙungiyar zai taimaka wajen tabbatar da ko shirye-shiryen wayar da kan da take gudanarwa suna rage shiga Alinciba, ko mata na ci gaba da kasancewa a wajen wannan zagayen bashi, da kuma irin tallafin da ya fi taimaka musu.
Abin da ke faruwa a Giade ya kuma tayar da tambaya ga sauran al’ummomin ƙauyuka da irin waɗannan al’adu ke wanzuwa a cikinsu da sunaye daban-daban: Ta yaya shugabannin al’umma, ƙungiyoyin mata, cibiyoyin kuɗi da hukumomin gwamnati za su haɗa kai domin samar da hanyoyin samun kuɗi masu aminci?
Lokacin da ake gudanar da wannan yaƙi da tsarin ba da bashi ta hanyar da ke cutar da masu karɓarsa ya sa batun ya ƙara zama mai muhimmanci.
Ana bikin Ranar Mata ta Ƙauyuka ta Duniya a ranar 15 ga Oktoba, sai kuma Ranar Abinci ta Duniya a ranar 16 ga Oktoba, da kuma Ranar Kawar da Talauci ta Duniya a ranar 17 ga Oktoba.
Duk da cewa kowace rana tana da manufarta ta musamman, dukkansu suna da alaƙa da ƙalubalen da mata irin na Giade ke fuskanta.
Matan ƙauyuka suna taka muhimmiyar rawa wajen kula da iyali, noma, kasuwanci da bunƙasa tattalin arzikin al’umma. Sai dai matsin kuɗi na iya hana su tara kuɗi, zuba jari a sana’o’insu ko kuma jure matsalolin tattalin arziki da suka taso ba zato ba tsammani.
Idan kuɗin shiga bai isa biyan abinci da sauran muhimman buƙatu ba, karɓar bashi na iya zama hanyar magance matsala na ɗan lokaci.
Amma idan sharuddan biyan bashin ba su dace ba, kuma mutum ya shiga zagayen sayar da kaya a asara sannan ya sake karɓar bashi, wannan hanya na iya lalata damar iyali na farfaɗowa daga matsalar kuɗi.
Saboda haka, magance matsalar na buƙatar fiye da gargaɗin mutane game da bashi. Ana buƙatar tallafi na zahiri da zai taimaka wa mata su kare kuɗaɗensu, samar da hanyoyin samun abin dogaro da kai, da kuma samun ayyukan kuɗi masu adalci.
Ga Aisha, taimakon ’yan uwanta ya ba ta damar biyan basussukanta da kuma fara sake gina rayuwarta. Ga sauran mata a Giade, ƙungiyar yankin na ƙoƙarin samar da wani matakin tallafi kafin nauyin bashi ya yi musu yawa.
Ayyukansu har yanzu suna da iyaka, kuma ana buƙatar auna sakamakonsu. Sai dai wannan yunƙuri na nuna yadda al’umma za ta iya tunkarar matsalar da mata suka ce ta wuce gari guda, kuma ake kiranta da sunaye daban-daban a ƙauyukan Arewacin Nijeriya.
A Giade, saƙon matan da suka haɗa kai domin yaƙi da Alinciba a bayyane yake: Bashi bai kamata ya bar mutum da ƙarancin kuɗi, ƙarancin zaɓuɓɓukan rayuwa da kuma nauyin bashin da ba zai iya fita daga cikinsa ba.
Domin wannan saƙo ya zama gaskiya mai ɗorewa, dole ne a haɗa wayar da kai da tsarin ba da bashi cikin adalci, inganta hanyoyin samun abin dogaro da kai, kare haƙƙin masu karɓar bashi da kuma samar da hanyoyin taimako masu sauƙin samu ga iyalan da ke fama da wahalar biyan buƙatun rayuwa.
Kansar mahaifa ta kashe mutum 7,093 cikin shekara ɗaya a Nijeriya: Gwamnati
A shekarar 2026, mutum 13,676 ne aka tabbatar sun kamu da cutar a Nijeriya bisa ga ƙididdigar Cibiyar Kula da Cututtukan Kansa ta Duniya.
Simon Ekpa: An rage ɗaurin da aka yi wa shugaban 'yan a-waren Biafra a Finland
A shekarar da ta gabata ne wata kotun ƙasar Finland ta ɗaure Simon Ekpa, wani jigo a cikin ƙungiyoyin da ke neman kafa ƙasar Biafra, a kudu maso gabashin Nijeriya.
Jihohi 12 da Tinubu zai je yaƙin neman zaɓen Nijeriya na 2027
A wajen liyafar ƙaddamar da kwamitin yaƙin neman zaɓen APC a fadar shugaban ƙasa a Abuja ranar Laraba, Tinubu ya ce ba dukkan gangamin yaƙin neman zaɓen shi zai halarta ba, domin kada gangamin ya ɗauke hankalinsa daga hidimar da yake wa ƙasar.
An kiyaye duk haƙƙoƙi. Newstimetr © 2026
